40 yıllık büyüleyici yolculuğun sonu: Dünyanın en eski buzullarından biri parçalara ayrılıyor
Dünyanın en eski buzullarından biri olan A23a, 40 yıl boyunca bilim insanlarını büyüledikten sonra parçalarına ayrılıyor.
Dünyanın en eski buzullardan birinin hikayesi, bilim insanlarını 40 yıl boyunca büyüleyen yolculuğunun ardından neredeyse sona erdi. A23a adıyla bilinen dev buzdağı, bir zamanlar Dünya’nın en büyüğüydü ve kapladığı alan Londra’nın iki katından fazlaydı. A23a, geçen yıl boyunca eriyip parçalanarak dağıldı.
Şimdilerde A23a’dan geriye kalan parçalar daha sıcak sular tarafından yavaş yavaş yok ediliyor. Artık Antarktika’nın buzlu denizlerinden uzaklarda, ölüm döngüsünde olan buzdağının birkaç hafta içinde tamamen kaybolması bekleniyor.
Tüm buzdağları eriyip yok oluyor ancak bilim insanları A23a’nın nasıl parçalandığını inceleyerek iklim değişikliği karşısında Antarktika’nın diğer bölgelerinin nasıl tepki verebileceğine dair ipuçları arıyor. Cambridge’deki Britanya Antarktik Araştırma Merkezi’nden Prof. Mike Meredith “Bu olağanüstü bir yolculuktu. Ama artık son demlerini yaşıyor” diyor.
1986’da Ukrayna’nın kuzeyinde bulunan Çernobil nükleer santralinde bir reaktör patladı, Gary Lineker Meksika’daki FIFA Dünya Kupası’nda altın ayakkabıyı kazandı ve Whitney Houston ilk Grammy ödülünü aldı. O günlerde gözlerden uzakta, Filchner Buz Rafı dramatik bir değişim geçiriyordu. Bu buz rafından kopan buzdağlarından biri A23a idi. O sırada yaklaşık 4 bin km² büyüklüğündeydi.
Kısa süre içinde Weddell Denizi’nin çamurlu tabanına tutunan A23a, 30 yıldan uzun bir süre orada kaldı. Bilim insanlarının A23a’nın yeniden hareket etmeye başladığını fark etmesi ise 2020 yılında oldu.
Bir zamanlar dev gibiydi
Okyanus akıntıları ve deniz tabanının şekli tarafından yönlendirilen buzdağı “Buzdağı Geçidi” olarak bilinen rotayı takip ederek Güney Orkney Adaları’na doğru ilerledi. Burada, “Taylor Kolonu” adı verilen su girdabına takıldı ve sekiz ay boyunca aynı noktada dönüp durdu. Ardından Güney Georgia Adası’na doğru ilerledi ve birkaç ay daha orada kaldı. Birçok Antarktika buzdağı burada eriyip yok olurken A23a bir kez daha serbest kaldı. Okyanus akıntılarıyla taşınan buzdağı, o günden sonra yolculuğuna devam etti; daha hızlı ve daha kuzeye doğru ilerleyerek son iki hafta içinde neredeyse tam bir saat yönünde döngüyü tamamladı. 2025’in başında – 39 yılın ardından bile – A23a bir dev boyutundaydı. Boyu, İngiltere’deki Isle of Wight ile Fransa’daki Normandiya arasını kaplayacak kadar uzundu. Şimdi ise Dover’dan Calais’e olan mesafenin yarısına bile ulaşamaz durumda.
2025’in ilk yarısında, A23a yaklaşık dörtte bir oranında küçüldü; buz parçaları koparken okyanus suları hem yanlarını hem de tabanını aşındırdı. Yıl ortasına gelindiğinde, A23a dünyanın en büyük buzdağı unvanını kaybetmişti ancak hala güçlüydü. Ağustos ve eylül aylarında A23a kendini Güney Atlantik Okyanusu’nda Kuzey-Batı Georgia Yükselimi’nin üzerinde buldu.
Aralık ayının sonlarında, Güney Yarımküre yazının zirvesindeyken buzdağı sıcak hava saldırısına da maruz kaldı. A23a gibi büyük buzdağlarının parçalanması ve erimesi doğal bir olay kabul ediliyor ve mutlaka iklim değişikliğinin sonucu olarak görülmüyor; ancak Antarktika’nın bazı bölgeleri artık buzdağlarını buz yenilenmesinden daha hızlı bir şekilde kaybediyor.
Bilim insanları, A23a’nın parçalanışını yakından izliyor; bunun yükselen sıcaklıklara karşı Antarktika’nın nasıl tepki verebileceğine dair ipuçları sağlayabileceğini düşünüyor. Buz rafları, Antarktika buz örtüsünün büyük kısmının stabilitesinde önemli bir rol oynuyor. Fakat bunların ısınan bir iklimde ne kadar hızlı çökeceği ve deniz seviyelerine etkisinin ne olacağı hala net değil.
Deniz sıcaklığına maruz kalıyor
22 Şubat’a kadar geçen 11 gün boyunca artık daha küçük ve hafif hale gelen buzdağı Güney Atlantik boyunca kuzeydoğu yönünde ilerledi ve ortalama saatte yaklaşık 2,7 kilometre hızla yol aldı. Bu yolculuk, A23a’yı yüzeyde yaklaşık 10°C’ye ulaşan sıcak sulara da maruz bıraktı.
A23a, son iki haftadır okyanus akıntıları tarafından neredeyse tam bir saat yönünde döngü yaparak taşınıyor. Bunun buzdağının son dansı olabileceğine olası gözle bakılıyor. Deniz sıcaklığına uzun süre maruz kalması buzdağın artık parçalanıp eriyerek yok olacağı anlamına geliyor.
5 Mart itibarıyla A23a yaklaşık 180 km² büyüklüğe küçüldü. 70 km² olduğunda bilim insanları A23a’yı takip etmeyi bırakacak.
09.03.2026 22:21
